What if a girl in the Holocaust had Instagram? Waarschijnlijk zullen er nog niet zo veel mensen eerder bij deze vraag hebben stilgestaan. Er zijn de afgelopen decennia talrijke documentaires gemaakt, ontelbare boeken geschreven en diverse musea, tentoonstellingen en documentatiecentra opgericht. Hoewel de wijze waarop het verleden levend gehouden wordt verschilt, hebben al deze vormen hetzelfde doel: we mogen deze zwarte bladzijde uit onze geschiedenis niet vergeten.




Een van de grote uitdagingen in deze herinneringscultuur is het betrekken van de jongste doelgroep. In een wereld van snelle social media en kortere spanningsbogen lijken historici, documentairemakers en kunstenaars op zoek te moeten gaan naar nieuwe vormen van geschiedvertelling. Terwijl de wereld via onze smartphones met één druk op de knop binnen handbereik is, lijken de eerder genoemde zwarte randen steeds verder uit zicht te raken. En dus wordt er gezocht naar nieuwe manieren om deze werelden samen te brengen.   


@eva.stories heeft deze sprong gewaagd. Via stories, filters en hashtags vertelt dit Instagram-account het verhaal van het Joodse meisje Eva Heyman uit Hongarije in 1944. Eva hield in die tijd een dagboek bij, waarin ze haar belevenissen onder de Duitse bezetting beschrijft. Van het bevel aan haar familie om naar de getto te verhuizen tot aan haar laatste dagen in het concentratiekamp. Zo werd Eva's verhaal bekend door de publicatie van haar dagboek na de oorlog. 

Zeventig jaar en een miljoenenproductie later zien we Eva's verhaal terug op één van 's werelds grootste social media. En het werkt. Eva.stories bereikte een miljoenenpubliek (1.6 miljoen volgers) en kreeg internationaal brede aandacht. De productie lijkt hiermee een nieuwe manier te hebben gevonden om de, in eigen woorden, 'vergeten geschiedenis' onder de aandacht te brengen.


Het concept leidde vooral tot veel lof, maar er is ook kritiek. Is de Instagram-cultuur te banaal voor dit soort beladen thema's of bereik je juist zó een nieuwe doelgroep? Hoe wordt een selfie van Eva in een wagon op transport ontvangen tussen een story van je voetbalteam in Chersonissos en een boomerang van het feestje van gisteravond? De reality check is abrupt en het contrast tussen het insta-leven van Eva en de stories van (een groot deel van de) huidige dertienjarigen is immens. Even in perspectief: hoe groot zou onze schok zijn als we gesponsorde stories van bootvluchtelingen op de Middellandse Zee voorbij zagen komen? Slapeloze nachten is zacht uitgedrukt. 



Zo'n botsing met de werkelijkheid kan twee kanten op slaan. Misschien klikken we argeloos door, op naar de volgende story. Nu even niet. Ergens zou dat pijnlijk zijn. Het verhaal van Eva verdient respect en onze oprechte attentie. Anderzijds is het de realiteit van onze herinneringscultuur. Toeristen gaan naar het Anne Frank Huis om vervolgens een kijkje te nemen op de Wallen. In talkshows als Jinek en Pauw worden ontroerende verhalen uit de oorlog opgevolgd door de presentatie van Frans Bauers' nieuwe zomersingle.

Misschien doet het ons beseffen hoeveel geluk we hebben dat we in Nederland in vrede kunnen opgroeien. Wellicht triggert het om verder de geschiedenis in te duiken door middel van docu's, dagboeken en musea. Eva.stories boort hier (voorzichtig) een nieuwe, diepere laag van Instagram aan. Geen laag van filters, maar dat van een podium om een potentieel miljoenenpubliek tot reflectie aan te zetten. Als Eva onze wondere wereld van Instagram een stukje minder vanzelfsprekend maakt, dan is ze al in haar opzet geslaagd.

DANZIGERKADE 2A / 1013AP / AMSTERDAM / +31 (0)20 308 03 90